Διπλωματική αντεπίθεση της Ελλάδας: Το σχέδιο που μπορεί να «σπάσει» το τουρκολιβυκό μνημόνιο
Σε μια κρίσιμη φάση για την εξωτερική της πολιτική εισέρχεται η Ελλάδα, καθώς επιχειρεί να προχωρήσει στην ολοκλήρωση των θαλάσσιων οριοθετήσεων με τις γειτονικές χώρες και να ενισχύσει τη θέση της στην Ανατολική Μεσόγειο.
Μετά τις συμφωνίες με την Ιταλία και την Αίγυπτο, το 2020, η Αθήνα έχει πλέον μπροστά της τρεις σημαντικούς και ιδιαίτερα διαφορετικούς φακέλους: Λιβύη, Αλβανία και Τουρκία. Κοινός στόχος είναι η κατοχύρωση των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο μέσω συμφωνιών που θα βασίζονται στο Διεθνές Δίκαιο.
Η κυβέρνηση θα ήθελε μέχρι το τέλος της θητείας της να έχει καταγράψει ουσιαστική πρόοδο και στα τρία μέτωπα. Ωστόσο, οι δυσκολίες είναι διαφορετικές σε κάθε περίπτωση. Με τη Λιβύη βρίσκεται σε εξέλιξη τεχνικός διάλογος, με την Αλβανία έχει επιλεγεί η οδός του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης, ενώ στην περίπτωση της Τουρκίας οι δύο πλευρές εξακολουθούν να διαφωνούν ακόμη και ως προς το αντικείμενο της διαφοράς που θα μπορούσε να αποτελέσει βάση διαπραγμάτευσης.
Η συμφωνία Ελλάδας – Αιγύπτου ως οδηγός
Για την Αθήνα, σημαντικό σημείο αναφοράς αποτελεί η συμφωνία Ελλάδας και Αιγύπτου της 6ης Αυγούστου 2020 για τη μερική οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών. Η συμφωνία αποτέλεσε κομβική διπλωματική εξέλιξη στην Ανατολική Μεσόγειο, καθώς υπεγράφη λίγους μήνες μετά το τουρκολιβυκό μνημόνιο. Κεντρική θέση της ελληνικής επιχειρηματολογίας ήταν ότι τα ελληνικά νησιά διαθέτουν θαλάσσιες ζώνες και δεν μπορούν να αγνοούνται κατά τη χάραξη των ορίων. Η Κρήτη, η Ρόδος και η Κάρπαθος είχαν ιδιαίτερη σημασία στη συγκεκριμένη συμφωνία.
Η ελληνοαιγυπτιακή συμφωνία δεν ακύρωσε το τουρκολιβυκό μνημόνιο, περιόρισε όμως στην πράξη τον χώρο στον οποίο η Άγκυρα μπορούσε να προβάλλει τις δικές της χαράξεις ως μοναδική βάση αναφοράς. Παράλληλα, απέδειξε ότι οι θαλάσσιες οριοθετήσεις μπορούν να προχωρήσουν μέσω διαπραγματεύσεων και συμβιβασμών στη βάση του Διεθνούς Δικαίου. Αυτό το μοντέλο επιδιώκει να αξιοποιήσει η Αθήνα και στις επόμενες διαπραγματεύσεις.
Λιβύη: Το πιο ενεργό μέτωπο
Από τους τρεις ανοιχτούς φακέλους, η Λιβύη εμφανίζει αυτή τη στιγμή τη μεγαλύτερη κινητικότητα. Ελλάδα και κυβέρνηση της Τρίπολης έχουν πραγματοποιήσει ήδη τρεις γύρους τεχνικών συνομιλιών για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών, με την Αθήνα να επιδιώκει τη συνέχιση του διαλόγου. Παράλληλα, η ελληνική πλευρά επιχειρεί να διατηρήσει ανοιχτούς τους διαύλους και με την ανατολική Λιβύη, καθώς ο πολιτικός και διοικητικός διχασμός της χώρας αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα εμπόδια για μια συμφωνία με μακροπρόθεσμη ισχύ. Μια συμφωνία που θα υπέγραφε μόνο η μία πλευρά της Λιβύης θα μπορούσε να αμφισβητηθεί από την άλλη. Για τον λόγο αυτό, η Αθήνα θεωρεί ιδιαίτερα σημαντικό η όποια οριοθέτηση να αποκτήσει ευρύτερη πολιτική αποδοχή στο εσωτερικό της Λιβύης.
Το «παράθυρο» απέναντι στο τουρκολιβυκό μνημόνιο
Σημαντικό στοιχείο για την ελληνική πλευρά αποτελεί το γεγονός ότι οι αρχές της ανατολικής Λιβύης δεν έχουν επικυρώσει το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019. Η Αθήνα επιχειρεί να αξιοποιήσει αυτή την παράμετρο, προβάλλοντας την ελληνική πρόταση ως μια εναλλακτική λύση που θα μπορούσε να στηρίζεται στο Διεθνές Δίκαιο και να έχει μεγαλύτερη διεθνή νομιμοποίηση. Παράλληλα, στην Αθήνα αξιολογείται θετικά το γεγονός ότι σε πρόσφατες λιβυκές κινήσεις για θαλάσσια οικόπεδα χρησιμοποιήθηκε ως βάση η μέση γραμμή. H συγκεκριμένη προσέγγιση θεωρείται ένδειξη ότι υπάρχει περιθώριο για ουσιαστική τεχνική διαπραγμάτευση.
Οι δύο χώρες έχουν ήδη διαπραγματευτική βάση
Οι επαφές Ελλάδας και Λιβύης για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών δεν ξεκίνησαν τώρα. Οι δύο πλευρές είχαν πραγματοποιήσει διαπραγματεύσεις ήδη από τη δεκαετία του 2000, χωρίς τελικά να καταλήξουν σε συμφωνία. Ωστόσο, από εκείνη την περίοδο έχει παραχθεί σημαντική τεχνική εργασία και έχουν καταγραφεί οι βασικές διαφορές, γεγονός που επιτρέπει στις σημερινές συνομιλίες να μην ξεκινούν από μηδενική βάση. Το μεγαλύτερο πρόβλημα παραμένει ο εσωτερικός διχασμός της Λιβύης, γι' αυτό και η Αθήνα παρακολουθεί στενά τις διεθνείς προσπάθειες για ενοποίηση των λιβυκών θεσμών.
Πηγή: directus.gr
