Αλτσχάιμερ: Το λίθιο στο μικροσκόπιο των επιστημόνων – Τι έδειξε νέα έρευνα

Ένα απρόσμενο στοιχείο φαίνεται πως μπορεί να συνδέεται με την υγεία του εγκεφάλου και την εξέλιξη της νόσου Αλτσχάιμερ. Πρόκειται για το λίθιο, ένα μέταλλο που είναι περισσότερο γνωστό για τη χρήση του στις μπαταρίες, αλλά και για τη φαρμακευτική του αξιοποίηση σε ορισμένες διαταραχές της διάθεσης.

Νέα ερευνητικά δεδομένα δείχνουν ότι το λίθιο ενδέχεται να διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στη διατήρηση της γνωστικής λειτουργίας. Οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι τα επίπεδά του στον εγκέφαλο μειώνονται καθώς η γνωστική δυσλειτουργία εξελίσσεται προς τη νόσο Αλτσχάιμερ, γεγονός που ανοίγει ένα νέο πεδίο έρευνας για τους μηχανισμούς της ασθένειας.

Τι συμβαίνει με το λίθιο στον εγκέφαλο

Το λίθιο υπάρχει φυσικά στον ανθρώπινο οργανισμό σε πολύ μικρές ποσότητες και μπορεί να προσλαμβάνεται μέσω της διατροφής. Σύμφωνα με τα ερευνητικά ευρήματα, τα επίπεδά του φαίνεται να μειώνονται σταδιακά από το στάδιο της ήπιας γνωστικής διαταραχής έως την εμφάνιση της νόσου Αλτσχάιμερ.

Παράλληλα, μέρος του λιθίου φαίνεται να εγκλωβίζεται στις αμυλοειδείς πλάκες που σχηματίζονται στον εγκέφαλο. Αυτό σημαίνει ότι, ακόμη και όταν η συνολική ποσότητα λιθίου δεν παρουσιάζει μεγάλη πτώση, λιγότερο από αυτό παραμένει διαθέσιμο στα νευρικά κύτταρα.

Το συγκεκριμένο εύρημα έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς οι αμυλοειδείς πλάκες και η πρωτεΐνη tau αποτελούν δύο από τα βασικά χαρακτηριστικά που συνδέονται με τη νόσο Αλτσχάιμερ.

Τι έδειξαν τα πειράματα

Οι ερευνητές μελέτησαν ποντίκια, τόσο υγιή όσο και εκείνα που εμφάνιζαν χαρακτηριστικά της νόσου Αλτσχάιμερ. Όταν μείωσαν περίπου στο μισό την πρόσληψη λιθίου μέσω της διατροφής, παρατήρησαν σημαντικές αλλαγές στον εγκέφαλο των ζώων.

Ειδικότερα, καταγράφηκαν:

• αυξημένη συσσώρευση των πρωτεϊνών αμυλοειδές και tau,
• εντονότερη φλεγμονώδης αντίδραση στον εγκέφαλο,
• απώλεια νευρικών συνδέσεων,
• επιδείνωση της μνήμης στα ποντίκια που εμφάνιζαν χαρακτηριστικά Αλτσχάιμερ.

Οι ερευνητές συνδέουν τα ευρήματα με τη λειτουργία του ενζύμου GSK3β. Το λίθιο φαίνεται να συμβάλλει στη ρύθμισή του, ενώ η έλλειψή του μπορεί να οδηγήσει σε υπερδραστηριότητα του ενζύμου και, κατ' επέκταση, σε διαδικασίες που σχετίζονται με νευροεκφυλισμό.

Το οροτικό λίθιο έδωσε ενθαρρυντικά αποτελέσματα

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα αποτελέσματα από τη χρήση οροτικού λιθίου, μιας διαφορετικής μορφής του μετάλλου.

Στα πειράματα, η συγκεκριμένη μορφή φάνηκε να περιορίζει τη συσσώρευση των παθολογικών πρωτεϊνών, να μειώνει τη φλεγμονή και να προστατεύει τις νευρωνικές συνδέσεις. Παράλληλα, τα ποντίκια παρουσίασαν καλύτερες επιδόσεις σε δοκιμασίες μνήμης.

Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι το εύρημα αξίζει περαιτέρω διερεύνηση, καθώς μπορεί να οδηγήσει σε νέες προσεγγίσεις για την αντιμετώπιση των μηχανισμών που σχετίζονται με τη νόσο.

Γιατί η έρευνα έχει σημασία

Η πιθανή σχέση του λιθίου με την εγκεφαλική λειτουργία είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα επειδή το μέταλλο δεν φαίνεται να δρα σε έναν μόνο μηχανισμό. Αντίθετα, επηρεάζει μια σειρά από κυτταρικές διεργασίες που συνδέονται με τη λειτουργία και την επιβίωση των νευρικών κυττάρων.

Παραμένει, ωστόσο, άγνωστο γιατί τα επίπεδα του λιθίου μειώνονται σε ορισμένους ανθρώπους. Παράγοντες όπως η διατροφή, η γενετική προδιάθεση ή ακόμη και οι διαφορές στις συγκεντρώσεις λιθίου στο πόσιμο νερό ενδέχεται να παίζουν ρόλο.

Χρειάζονται μελέτες σε ανθρώπους

Παρά τα ενθαρρυντικά αποτελέσματα, υπάρχει ένα σημαντικό «αλλά»: τα συγκεκριμένα ευρήματα προέρχονται από πειράματα σε ποντίκια και δεν αποδεικνύουν ότι το λίθιο προλαμβάνει ή θεραπεύει τη νόσο Αλτσχάιμερ στους ανθρώπους.

Για να αξιολογηθεί η αποτελεσματικότητα και κυρίως η ασφάλεια του οροτικού λιθίου στους ανθρώπους, απαιτούνται καλά σχεδιασμένες κλινικές μελέτες.

Επομένως, τα νέα ευρήματα δεν αποτελούν λόγο για αυθαίρετη λήψη σκευασμάτων λιθίου. Αντίθετα, προσθέτουν ένα ακόμη κομμάτι στο δύσκολο παζλ της νόσου Αλτσχάιμερ και δημιουργούν ένα ενδιαφέρον πεδίο για μελλοντική έρευνα.

Εάν τα αποτελέσματα επιβεβαιωθούν και σε ανθρώπους, το λίθιο θα μπορούσε να αποτελέσει έναν νέο κρίκο στην προσπάθεια των επιστημόνων να κατανοήσουν και να αντιμετωπίσουν μία από τις σημαντικότερες νευροεκφυλιστικές ασθένειες της εποχής μας.